İnsanlar dünyayı geliştirmek yerine kendilerini geliştirme çabasına girseler, dünya çok daha uyumlu bir hal alacak der Lao Tzu*. Başkalarının kendilerini geliştirmelerine yardımcı olmak, dünyaya yardım etmek koçluk alanında çalışan insanların ortak özelliğidir. Koçluk aracılığıyla, bu dünyayı daha iyi bir yer haline getirmeye gönüllü olunur. Belki koçlar, sadece koçluk desteği verdiği insanları bilirler ancak aslında bu insanların etkileşimde oldukları insanlara da ulaşırlar, bu destek diğer insanlara da yayılır ve kolektif bilince hizmet eder.
Koçluk desteği neden alınır?
Bireyin mevcut durumunu değerlendirmek, hedefler belirlemek ve bu hedeflere ulaşmak için stratejiler geliştirmek amacıyla koçluk desteği alınır. Koçluk, geleceğe odaklanır. Bireyin potansiyelini en üst seviyeye çıkarmasını hedeflerken, bireye tavsiye vermez ve bireyin kendi çözümlerini bulmasına yardım eder. Amaç, bireyin hedeflerine ulaşmasına destek olacak yaklaşımı bireyin sahiplenmesini sağlamak, farkındalığı arttırarak bu konular üzerinde düşünce ve gelişim yolunu başlatmak ve elbette takip etmektir.
Koçluğun Psikanalizden farkı nedir?
Psikanaliz, bireyin bilinçaltındaki duygusal ve zihinsel süreçleri anlamak ve bu süreçlerin bilinçli davranışlar üzerindeki etkilerini keşfetmekle ilgilenir. Psikanalitik terapi genellikle geçmiş deneyimlere odaklanır ve kişinin içsel çatışmalarını anlamaya çalışır. Koçluk ise, genellikle kısa vadeli ve belirli hedeflere yönelik çalışır. Bireyin şu anki davranışlarını ve gelecek planlarını geliştirmesine odaklanan pozitif psikoloji prensipleriyle hareket eder. Bireylerin kişisel ve mesleki gelişimlerini desteklemeye yönelik bir süreç olduğu için – aslında psikanalizde olduğu gibi – psikolojik savunma sistemleri üzerinde olumlu bir etki yapmayı amaçlamaktadır. Psikolojik savunma mekanizmaları, bireylerin duygusal rahatsızlık, stres ve tehdit durumlarında başa çıkmak için geliştirdikleri bilinç dışı stratejilerdir. Koçluk, bu mekanizmaların anlaşılmasına ve dönüştürülmesine yardımcı olabilir.
Koçluk Yaklaşımı Nasıl Olmalıdır?
Koçluk yapan kişilerin bilmesi gereken en önemli konu, Koç, iyi bir dinleyici , gözlemci ve soru sorma becerisi yetkin olan kişidir. Asla karşısındakini yargılamaz, ya da olduğundan daha abartılı bir şekilde pohpohlamaz. Psikolojik süreci iyi yönetir. Koçluk süreçlerinde psikolojik süreç güvenin tesis edilmesi esasına dayanır. Çünkü koç, bir yönerge sunar veya bir soru sorar. Danışan cevap verir, koç anladığını tasdikler. Danışan, üzerinde çalışılacak konuyu seçer “bu konuda çalışmak istiyorum” der ve koç, bu süreci yönlendirir, anlaşma sağlamak üzerine değil iletişim üzerine yoğunlaşılır. Böylece danışan üzerinde çalışılacak olan konuyu seçerek kendisi için önemli olabilecek konulara odaklanmış olur. Süreci yönlendirmek için koç, uzmanlığı ile rehberlik sağlamalıdır (Koç her zaman kendini geliştirmek zorundadır) Ancak bu şekilde psikolojik süreç en iyi seviyeye çıkarılmış olur ve kuvvetli bir güven bağı kurulur. Psikanalizde ise sürece terapist rehberlik eder. Bilinçaltındaki içsel çatışmaları keşfetmek, anlamak ve çözmek için derinlemesine analiz ve yorumlama kullanılır. Bu süreç genellikle uzun vadeli ve düzenli terapötik oturumları içerir. Bireyin geçmiş deneyimleri, çocukluk dönemi ve bilinçaltındaki süreçlerine odaklanır.
Koçlukta Bilgi ve Deneyim
Koçluk eğitim gerektiren bir iştir. Eğitim sonrası uygulamalar ve destek süreçleri ile bu alanda temel bir pratiğe ulaşmak mümkündür. Bu pratiğe ulaşıldığında ve bu konuda yetkili kuruluşların akreditasyonundan geçilerek ehliyet ve sıfat alınır. Ancak ehliyet kapıyı açsa da sıfat deneyiminizi tanımlamaz. İşin tecrübesini, görgüsünü, psikolojisini, iletişimini, bilgisini, araştırmasını, geliştirmesini, psikoloji ve meslek bilgisini, esnekliğinizi, yönlendiriciliğinizi, yardımseverliğinizi, empatinizi tanımlamaz. Hayatınıza gerçekten dokunan insanları sıfatlarıyla değil, sizde bıraktıkları izlerle hatırlarsınız. Günümüzün tüketim algısında kolayca kazanılan -ya da edinilen- sıfatlara değil, koçluk yapacak kişinin işe yönelik kimyasına bakmak daha doğru bir yoldur. Koçluktaki temel davranış özelliklerinin belki de en başında kendini geliştirme davranışı ve yardımsever olma gelmektedir. Bir koç, yönergeyi ve süreci iyi yönetmeli, işbirliği talep edebilen olmalı aynı zamanda empati sağlayabilmelidir. Dilimizde çok kıymetli bir tabir vardır “kendi söküğünü dikemeyen terzi” diye, manasıyla; Hedefleri olmayan, inisiyatif almaktan kaçınan, zor görev veya işleri denemekten hoşlanmayan, başkalarının fikirlerine açık olmaktan ziyade kendi fikirlerine bağlı, kendi ihtiyaçlarını herkesin önünde görme eğilimi olan, okumayan, araştırmayan, herkese aynı standart yaklaşımı sunan, özetle kendini geliştirememiş kişilerin koçluk alanında eğitim almaya heves etmemelerini, hele ki bir şekilde eğitim almışlarsa, insanlardan önce kendileriyle çok uzun yıllar çalışmalarını sözlerime eklemek isabetli olacaktır.
Koçluk, psikolojik savunma sistemleri üzerinde nasıl bir etki yapar?
- Farkındalık oluşturmayı hedefler.
Bireyin kendi duygu düşünce ve davranışlarını daha iyi anlamasına yardımcı olarak psikolojik savunma mekanizmalarını görmesini (farkına varma) içerir. Bireyler kendilerine özgü savunma mekanizmalarını tanıdıkça bu potansiyelin performansa etkisini anlama şansına sahip olurlar.
- Gelişim imkanları sunar.
Bireyin mevcut durumu (potansiyeli ve engelleri) değerlendirdiği ve gelecekteki hedeflere ulaşmak için nasıl bir çıpa atacağını belirlediği bir süreçtir. Bu değişim aslında bir gelişim sürecidir. Kişiliği değiştiremeyiz ancak davranışlarımızı değiştirmeyi ve geliştirmeyi seçebiliriz. Koçlukta, gelişim amaçlı olarak sınırlayan savunma mekanizmalarını terk edecek veya dönüştürecek fırsatlar yaratılır.
- Olumlu Olmak
Bireyin olumlu duygu durumuna ulaşması, koruması desteklenir. Bireyin kendi güçlü yönlerini ve başarılarını tanıma, olumlu hedeflere odaklanma ve başarıyla ulaşma sürecindeki ilerlemelerini gözlemlemek, bireyin özgüvenini destekler. Aynı zamanda, savunma mekanizmalarının olumsuz duygu durumları oluşturmasına karşı bir karşı savunma oluşturabilir.
- Esneklik ve Uyum Sağlamak
Sabit düşünce kalıplarından uzaklaşmak, alternatif çözümleri görebilmek ve değişen koşullara uyum sağlamak savunma mekanizmalarının daha sağlıklı ve etkili bir şekilde kullanılmasına olanak tanır.
Koçluk desteği alan kişiler için bu destek, terapi yerine geçmez. Önemli psikolojik sorunlar, derinlemesine çözümler terapi desteğini gündeme getirebilir. Böyle bir durumda da koç, doğru ve zamanında yönlendirme yapmalıdır. Bireyn ihtiyaçlarına göre uygun bir profesyonel yardım alması önemlidir.
Kendi Tecrübem
Koçluk desteği üzerine çalışmaya başladığım zaman, önce kendime koçluk konusu üzerinde çalışmaya, deneyimli meslek uzmanlarından koçluk desteği almaya başladım. Kendimi karşıdan göremediğimi, başkalarının gözünden ancak görebildiğimi fark ettim. Kendimin nasıl bir koç olmak istediğini düşünmeme çok yardımcı oldu bu açı. Aynı zamanda da, kendimle çalışarak, uygulamalar yaparak ve özellikle yazarak iç görümü geliştirmeye çalıştım. Mesela, yardım etmek isteğim üzerinde çalıştım. İnsanlar benden yardım istemeden onlara tüm seçenekleri sunan alternatifli yardımseverlik konusu benim en önemli çalışma konumdu. Kendime bu konuda bir dolu savunma mekanizması geliştirmiş olduğumu, yardım etmezsem yönetemeyeceğim duygusunu (örneğin) çözmeye çalıştım. Eskiden yardım ettiğim halde yediğim kazıklara hayıflanırdım. Sonra anladım ki, başkalarına destek vermek istiyorsan, önce kendine destek vereceksin. Oksijen maskesini önce kendine, sonra başkalarına takarsan ancak sağlıklı ve dengeli bir destek verebilirsin. Böylece başkalarına karşı koşulsuz yardım duygusu ile varolan bir birey olarak, bu meteforu çalışmak daha dengeli olmamı sağladı.
En önemli ve en büyük kazancım hayatım boyunca insan tanımak ve biriktirmek oldu kuşkusuz. Seçtiğim meslek alanı çok sevdim ve paydos etmeyi hiç düşünmüyorum. İnsanlar hassastır, hassasiyet işimizin anahtar davranışıdır. Bir insanın gözlerinin içine bakıp ne anlattığını anlamak en kıymetli deneyimdir. Görünenin arkasında çok daha değerli konular vardır.
Bir sonraki yazımda Geribildirim (İleribildirim) konusundaki bilgilerimi aktarmaya çalışacağım.
Referans:
Yaşamak Şakaya Gelmez 